Chúng tôi tham dự vào đêm chính, thứ bảy 30 tháng 9, năm 2000. (Vở Nhạc Kịch Huyền Cầm được trình diễn 2 đêm 29 và 30). Rạp Monument National khang trang, lộng lẫy sang trọng với 800 chỗ ngồi mà không còn một ghế trống, các bạn bè dự đêm qua về cho biết cũng đông như vậy, nhiều người hay tin trể không mua được vé tiếc ngẩn tiếc ngơ !

Ðúng 8 giờ tối, ánh đèn mờ dần cho biết sắp bắt đầu. Bác sĩ Lại Thế Hưng với chiếc áo dài gấm cổ truyền, vén màn bước ra chào khán giả. Anh giới thiệu Trung Tâm Hồng Ðức và cho biết là vở Huyền Cầm đưọc dựng ra để kỷ niệm 3 điều : 25 năm tị nạn của đồng bào Việt Nam, 10 năm thành lập Trung Tâm Hồng Ðức, và dĩ nhiên cũng nhân dịp nhân loại tiến vào thiên niên kỷ 2000 ! Ðây là lần thứ hai Trung Tâm Hồng Ðức trình diễn nhạc kịch. Kỳ trước cách đây mấy năm là vỡ kịch "TRĂNG" (LUNE) cũng tại rạp này. Anh Hưng với một bài diễn từ duy nhất nhưng nói lúc thì Pháp, lúc Anh, lúc Việt. Vì vậy không có sự phiên dịch cứng ngắc lập đi lập lại thành ba bài, đây là một ưu điểm đầu tiên của đêm trình diễn ! Sau bài giới thiệu đó là bắt đầu đêm nhạc kịch. Tất cả đều nôn nóng chờ đợi mở màn sau khi vỗ tay.

Thùng, thùng, thùng.. . ủa sao kỳ vậy ! Thông thường trước khi mở màn theo tục lệ sân khấu, người "thầy tuồng" (đạo diễn) dộng 1 cây gậy 3 tiếng lên sàn sân khấu (hồi xưa bằng gổ !) rồi màn phải từ từ mở. Vậy mà tiếng thứ tư, thứ năm, rồi sáu rồi tiếp tục...cho đến trên một chục màn mới từ từ chịu nhúc nhích. Ðèn sân khấu bắt đầu chiếu cho thấy 1 giàn trống cái, rồi 2, rồi 3, cộng thêm 3 giàn trống trung và 2 trống nhỏ. Thì ra mấy tiếng thùng đầu là do một em diễn viên thủ trống, khán giả chưa kịp tỏ ra sự ngạc nhiên thích thú thì tất cả các trống đã đả liên hồi, nhịp nhàng, thôi thúc. Ðúng là tiếng trống võ Tây Sơn đã được trình diễn năm xưa ! Các em trẻ chứng tỏ đã dày công tập luyện với Vũ sư Lưu Bình. Tuy không có các tư thế ngoạn mục công phu của các diễn viên Nhật bản trong sự biểu diển trống tương tự, nhưng tiếng trống thì không thua tí nào ! Sự hoà hợp và ăn nhịp rất tuyệt hảo. Ðã thôi đâu ! Từ hậu trường bước ra trên một chục em nữ vũ công mặc áo tứ thân màu sắc trang nhã , chia ra làm 2 nhóm : 1 nhóm đeo một trống con trước ngực, nhóm thứ 2 với hai tay cầm Sanh Tiền (đúng ra phải gọi là Sinh tiền nhưng vì hồi xưa kỵ húy, đây là nhạc cụ Việt nam mà khi Nhạc sư Trần Quang Hãi giãi thích hay nói đùa thêm một câu là "không phải là XIN tiền" ! nói theo giọng nam của ông !). Hai nhóm vũ công di chuyễn vừa múa nhịp nhàng vừa gõ nhạc cụ, hoàn toàn ăn nhịp với bộ trống lớn càng ngày càng dồn dập. Nội màn này (rất à la mode) đã làm ấm hẳn thính đường (réchauffer la salle) và chinh phục hoàn toàn khán giả đồng hương cũng như ngoại quốc. Xin được thán phục phục Vũ sư Lưu Bình và các em trong màn Danse de tambours và Múa Sinh Tiền này)...

Viết tới đây thì chúng tôi giựt mình ! Nhạc kịch này có 2 hồi (acte), hồi 1 có 9 cãnh, hồi 2 có ...11 cãnh chưa kể màn mở đầu (ouverture) vừa kể trên đây, và màn cuối (finale)! Nếu tiếp tục viết kiểu này thì chắc cả tháng mới xong ! Mà xong rồi thì dài thậm thượt "post" lên Diễn Ðàn Dược Khoa chắc ai cũng ngán mà không thèm đọc ! Thôi xin phép đổi "style" vắn tắt lại một chút như sau :

Huyền Cầm : Tên nhân vật trong tuồng của vai nữ chính (do Janine Trần Lâm Thuý Hồng thủ diễn), lúc còn nhỏ tên là Lệ. Huyền Cầm lấy tên từ nhạc cụ trong tuồng, cây đàn bầu, tức Ðộc Huyền Cầm, với sự độc tấu của Nhạc sĩ tài danh Ðức Thành thủ vai cha cô Lệ. Cây Ðộc Huyền Cầm, cũng như tên gọi, chỉ có một dây, tượng trưng cho sự "thủy chung như nhất". Vì vậy mà bài "chanson thème" có tên là "Khúc Thủy Chung" (la chanson de la fidélité) thủy chung với gia đình, thủy chung với đất nước.

Cốt chuyện : Tình yêu thủy chung sắt đá của đôi lứa, Huyền Cầm và Tuấn (Ignace Lại Vũ Hán Dương), trải qua bao sự thăng trầm, tan hợp theo các biến cố của lịch sử Việt Nam. Từ 1945 đến cuộc di cư vì phân chia nam bắc cho tới ngày 30-4-1975 mà hàng muôn vạn người di tản ra đi. Không có "happy ending" ! Tuấn bị đạn chết với một số đồng bào trước khi lên tàu. Huyền Cầm đem con sang định cư nước khác như bao gia đình VN tan vỡ! Cuối cùng tất cả đồng diễn trong một màn chót "Kỷ Nguyên 2000" (trên 100 diễn viên !!!)với các dàn trống lúc đầu, diễn tã một thiên kỷ nguyên mới với đầy hy vọng. Sau đó màn nhung khép lại nhưng vẫn còn một "épilogue" với một giọng xướng ngôn tuyệt vời bằng 3 thứ tiếng xen nhau một cách hoà hợp (khong phải 3 bài !) như ru, đưa khán giả vào một tương lai đầy hứa hẹn của người Việt Nam di tản.

Các ưu điểm chính :

· Vì số khán giả ngoại quốc và thanh thiếu niên đông đảo nên khi trình diễn lúc nào cũng có phụ đề Anh và Pháp ngữ bằng cách chiếu trên một màn ảnh hẹp và dài phía trên sân khấu. Vì vậy mà ai cũng hiểu dễ dàng từ lời ca tiếng hát, cốt chuyện.

· Dàn cảnh tuy không qui mô vĩ đại nhưng rất đúng điệu và nghệ thuật. Cái đập vào mắt nhất là mũi một chiếc tàu lớn gần bằng 1/3 sân khấu cập bến, bắt thang chờ người lên tàu di tãn (cã trăm diễn viên). Cái cảnh này rất thành công. Chúng tôi nghĩ trong các khán giả VN ai ai cũng có thể tưởng tuợng mình là một trong các diễn viên trong cảnh này.

· Các diễn viên có vai chánh hay phụ đều chứng tỏ đã tập dượt diễn xuất rất công phu tuy không có ai là tài tử chuyên nghiệp. Vì vậy mà đã gây được xúc động nơi lòng khán giả ngoại quốc, dầu sao họ không thể có cái tình cãm của người di tản để bị chủ quan trong việc cảm nhận.

Khuyết điểm :

Có thể nói là có một khuyết điểm nhỏ so với tiêu chuẩn trình diễn tầm vóc như vậy. Ðó là lúc thay đổi sân khấu cho mỗi màn. Thiếu nhân sự để tập luyện nên các diễn viên từ nhỏ cho tới lớn phải phụ kê ghế, khiêng décor...Tuy nhiên rất mau lẹ, chỉ vài chớp mắt là xong. Người ngoại quốc chắc cũng thông cảm cho hoàn cảnh cùng phương tiện của ban tổ chức chỉ trình diễn có 2 ngày.

Sau đây là vài lời phê bình ghi nhận được từ khán giả :

· Có rất nhiều giới trẻ khi đi coi Huyền Cầm xong thấy hãnh diện về nguồn gốc Việt Nam của mình. Có nhiều em tỏ ý muốn học tiếng Việt Nam và tìm hiểu hơn về nước của mình.

· Những thanh niên sang đây lúc còn nhỏ cũng rất xúc động và hiểu một phần nào thảm cảnh của gia đình khi phải bỏ nước ra đi.

· ...Tôi có được nói chuyện với nhiều người bản xứ. Họ là những người đa cãm, không bao giờ phải kề cận chiến tranh như mình nên dể xúc động nhiều, khóc như mưa, nhất là các bà các cô. Họ nói là tới bây giờ họ mới có một cái "vision" đúng về người Việt Nam tại sao phải bỏ nước để ra đi...

· Có một bà là giáo sư ca nhạc (professeur de chant), sau khi xem đã hát lại cho tôi " air " bài "thème" của Huyền Cầm là " Khúc Thủy Chung ". Bà và các bạn bà chỉ tiếc là solo của đàn bầu (độc huyền cầm) không đũ dài để cho họ thưởng thức một cách thoả mãn.

· Có một người bản xứ khác phát biểu : " J'admire la force du peuple vietnamien " (Tôi ngưỡng mộ sức mạnh của dân tộc Việt Nam)

· Vài người phía sau tôi bàn luận là vở tuồng này phải được đi lưu diễn khắp thế giới ! Tôi phải quay lại để can, vì tất cả đều làm ...công chùa. Ði như vậy chắc vỡ nợ hết !

Vài chi tiết ghi nhận trong lúc tổ chức (trích từ bài phỏng vấn chị DS Ngô Tiên Dung) :

· Chị Dương Anh (cũng là DS) và tôi (chị Tiên Dung) rất hãnh diện đã tham gia trong vở nhạc kịch này. Tuy tụi này phải tập dượt vất vả nhưng ai cũng nức lòng và chịu khó để đi tới một cái gì đẹp...

· Các diễn viên chánh thì tôi không biết, nhưng ca-doàn thì tập từ tháng 4-2000, mỗi tuần vào ngày chủ nhật, từ 1g tới 5g30, học luyện giọng, lý thuyết hợp ca, tập bè, ráp bè ... Trong suốt tháng 9-2000 thì phải tập nhiều hơn ở một "sous-sol" nhà thờ khoãng 61/2 tới 7 tiếng vào mỗi chủ nhật, rồi càng gần ngày trình diễn thì phải đi nhiều hơn nên cũng khá vất vả.

· Riêng anh Lại Thế Hưng và Lại Vũ Hán Dương thì không thể kể được họ làm việc như thế nào. Ngoài ra còn có những người phụ trách khác như vũ sư Lưu Bình, anh đạo diễn Bình Minh, anh hoạ sĩ Quốc Tuấn, chị Vũ Chiêu Uyên phụ trách cả y trang, và rất nhiều người khác lo ngàn thứ linh tinh, tất cả đều làm việc không kém.

· Vì số người tham dự tập dượt rất đông, nhất là có nhiều em nhỏ tham dự (ban vũ dân tộc, ban đàn dân tộc) nên ban tổ chức cũng phải thu xếp chu đáo việc ăn uống lúc tập dượt !

· Trong lúc tập Huyền Cầm tôi cũng đã học được nhiều điều. Ví dụ như thời trước 1954, các bà các cô để tóc ra sao, mặc áo dài thường với quần trắng, đi guốc, búi tóc v.v...Trong màn di tản 1975, tôi đóng vai bà cụ chống gậy, phải học mãi cách chống gậy ra sao ! Rồi giả vờ mệt quá ngồi xuống thì có một em tới cõng trên lưng...

Vài chuyện bên lề :

· Các cháu diễn viên nhỏ tuổi tuy đang vui vẻ tập tành diễn xuất nhưng vẫn không quên bổn phận phải lo học hành ! Quí vị có biết là các cháu, tập thì vẫn tập, nhưng đến giờ đã định trước là tất cả phải ngưng lại... để làm bài nhà trường !

· Nhiều diễn viên "tài tử" nhà ở tận tỉnh xa Montréal đến mấy giờ lái xe (Sherbrooke, Ottawa) ! Tới ngày hẹn tập thì gia đình khăn gói quả mướp lái xe đến Montréal để tập, tập vừa xong... thì lại khăn gói quả mướp lái xe ra về ! Không biết có gánh hát nào đủ sức để dám ...ký giao kèo cho các tài tử như vậy hay không !

· Trong các diễn viên có các sinh viên nội trú Y-Khoa. Dù đang tập cũng phải đeo "paget", nhiều khi đang tập, bị gọi vào nhà thương, đành phải xin phép ngưng lại để đi làm nhiệm vụ !

Chúng tôi xin ghi lại vài chí tiết như vậy để kỷ niệm một sinh hoạt xuất sắc của cộng đồng Việt Nam nơi hãi ngoại. Ngoài ra cũng có mục đích chia xẻ một vinh hạnh mà chúng tôi có được khi tham dự buổi trình diễn này. Vinh hạnh vì mình là người Việt Nam, vinh hạnh vì có những người bạn, có những đồng hương đang cố gắng xây dựng nền móng văn hoá Việt Nam ngày một phong phú, gây niềm thán phục và kính nể nơi người bản xứ mà mình đang định cư. Xin cám ơn anh Lại Thế Hưng. Xin cám ơn tất cả các bạn đã đóng góp xa gần để hoàn thành công trình tuyệt diệu này.

Và để kết thúc, tôi mong cầu sao cho tương lai của di dân Việt Nam cũng giống như màn cuối cùng của Nhạc Kịch Huyền Cầm, một màn vừa hào hùng với các hồi trống như lúc mở đầu, vừa vui tươi nhộn nhịp với toàn ban diễn xuất, cả trăm người vừa hợp ca vừa di hành một cách sống động. Và cho đến khi màn nhung đã khép lại, vẫn còn lời êm dịu như ru, như nhắc nhở, hứa hẹn một tương lai rực rỡ, đây là một đoạn "epilogue" tuyệt vời đã khiến cho các khán thính giả, tuy đã đầy tràn xúc động mà vẫn còn có thể bị xôn xao trong lòng một cách dể chịu ít khi có được.