Em đâu biết tôi có những giấc mơ
Thưa các bạn, quí Anh Chị,
Khi đọc một bài viết, một bài thơ, một bài bình luận, hay nhìn một tấm hình, có những hàng câu, những chữ viết, hoặc những chi tiết trên hình tựï nhiên bắt mắt người đọc và như một máy điện tử với mạng lưới giăng mắc khắp nơi, những ý nghĩ, những tư tưởng liên quan đến sựï vương mắc đó đã lưu trữ lại trong óc ta như một cái bóng vô hình, đeo đuổi ta cả giờ, ngày và có khi cả tháng. Khi nghe một bài nhạc cũng vậy, có những nốt nhạc nó cứ theo đuổi người nghe, êm ái reo trong tiềm thức, đêm lẫn ngày, không ngừng, không nghỉ. Triết lý gia phân tích lý do, đặt cho những trạng thái tâm linh này những tên cầu kỳ.
Bài viết này không có một chút khoa học phân tích mà chỉ đơn giản nói về bài thơ phổ nhạc "Cõi Mẹ Về", lời của nhà thơ Du Tử Lê, nhạc của DS/NS Lê văn Thành.
Trước khi
nghe bài hát Cõi Mẹ Về (CMV) trong CD "K khúc của Lê 2" phát hành hồi tháng
năm 2001, tôi có dịp được đọc qua một bài phê bình CD này, bài viết có nói đến
bài thơ CMV:
...
"Người phụ nữ trong K. khúc của Lê 2 còn là hình ảnh của mẹ của thi sĩ. Với thi sĩ, mẹ là tập hợp những ký ức buồn thời ấu thơ, niên thiếu, và là cội nguồn của sáng tác cho tác giả. Hãy nghe Du Tử Lê viết về người mẹ, mà thi sĩ đã gặp lại trong giấc mơ, trong bài Cõi mẹ về mà nhạc sĩ Lê Văn Thành đã trích đoạn hai của bài thơ làm thành một bài nhạc:
Em đâu
biết tôi có những giấc mơ
Thấy rõ mẹ về
Ðắp lại tôi, tấm chăn
Vuốt lại tôi, mái tóc
Ðã bao năm mất hút sau lưng
Mà mẹ tôi vẫn không thể tin rằng
Mái tóc xanh của con bà đã bạc
Những đường kẻ dọc ngang vầng trán tối
Ðôi mắt nay đã mờ
Ðôi mắt giờ đã xụp lở nắng mưa
Mẹ tôi hỏi sao tóc con lại trắng
Những sợi gân nào lấp ló dưới da nhăn?
Tôi hỏi mẹ lúc rày người có khoẻ
Mẹ tôi cười
Quết trầu đỏ
Ðôi lần môi cắn chỉ
Bà vẫn buồn như thuở bố đi luôn
(Cõi mẹ về)
....trong Cõi mẹ về , Lê viết những câu mà thoạt nghe qua như những câu nói hàng ngày: "Nơi mẹ tôi sinh ra, và lớn lên / Rồi theo chồng đi miết". Hai chữ "Ði miết" nghe gần gũi làm sao! Và với một bằng, một trắc, nó cũng rất "nhạc", dù nó chưa bao giờ xuất hiện trong lời nhạc Việt Nam trước đây. Hai chữ "Ði miết" nói lên một câu chuyện chia lìa chưa đến hồi kết thúc, vẫn còn kéo dài, và để lại trong tiềm thức người nghe một cảm giác buồn ngân nga ... Chỉ có năm chữ "Rồi theo chồng đi miết", cực kỳ văn xuôi, mà hóa ra lại có sức lôi cuốn và kích thích người nghe, đọc rồi mà vẫn cứ bâng khuâng..."
(Hỏi chúa đi rồi em sẽ hay/Nghe K khúc của Lê-Nguyễn Văn Tuấn)
.....
Nghe CD "K khúc của Lê 2" trong những tháng gần đây, và bây giờ tôi lại được hân hạnh nghe chính tác giả trình bày bản nhạc Cõi Mẹ Về, nên tôi xin mạn phép dùng những hàng chữ vụng về để gửi lên vài cảm nghĩ riêng tư, cũng mong những nhạc sĩ chuyên môn, những vị sành nghe nhạc bỏ qua cho vì các bạn cũng biết tôi không phải là người biết phê bình văn thơ nhạc.
Vinh danh nhà thơ DTL là một chuyện thừa và chắc chắn tôi cũng không có đủ khả năng để giải thích thơ của DTL, chỉ xin được nói riêng về bài thơ CMV qua dòng nhạc của nhạc sĩ Lê Văn Thành.
Nhạc sĩ/ Dược sĩ Lê Văn Thành không xa lạ gì với chúng ta. Tôi được biết anh LVT qua những lời giới thiệu ngày nào của DS Mai Tâm với bản Dược Khoa Hành Khúc đã hơn một năm nay. Anh LVT, hành nghề Dược tại Canada, đã có nhiều bài nhạc phổ từ thơ của thân hữu. Anh Thành cũng đã phổ bài thơ "Thương mẹ đã lưng đồi" của DTL vào năm 1993, một bài nhạc với những nốt nhạc rất cầu kỳ điêu luyện, rất hay; bài thơ phổ nhạc nói về hai người đàn bà mang nhiều ảnh hưởng đến cá nhân nhà thơ DTL vào thời đó, một người mẹ vừa chết và một người yêu trẻ vừa bỏ đi...
Câu đầu tiên của bài CMV : "Em đâu biết tôi có những giấc mơ" đã "bắt" được người nghe, một mời chào quyến rũ cho một tâm sự, làm mọi người tò mò muốn biết giấc mơ, bí ẩn nông sâu ra sao , tiếp liền theo sau, hai chữ thấy rõ (hai chữ vần trắc) trên một nốt nhạc cao đã mở rộng cửa cho ta "nhìn" thấy giấc mơ mẹ về... những hàng tiếp đó là những lời thật tha thiết diễn tả sự ưu ái của một người mẹ già chăm sóc con, điệu nhạc trầm bổng mơ hồ cuốn hút bằng sự lập lại như...
thấy
rõ mẹ về, thấy rõ mẹ về
đắp lại tôi, tấm chăn.
Vuốt lại tôi, mái tóc
đã bao năm mất hút, bao năm mất hút sau lưng
mà mẹ vẫn không tin
tóc con bây giờ đã bạc
chữ tôi trong đắp lại tôi, tấm chăn. Vuốt lại tôi, mái tóc với một nốt nhạc rất trầm trên phím đàn mang cái tôi thân thiết trọng tâm của sự chú ý, rồi hàng chữ đã bao năm mất hút, bao năm mất hút sau lưng
nó da diết làm sao...
tóc con
bây giờ đã bạc,
mắt đã mờ, đôi mắt giờ đã sụp lở nắng mưa.
có câu nào mang cái buồn man mác thương tiếc hơn tóc con bây giờ đã bạc
có đôi mắt nào được diễn tả hay hơn là một đôi mắt đã theo thời gian, không còn được cái tinh tường, cái tươi trẻ qua câu thơ tiếng nhạc mắt đã mờ, đôi mắt giờ đã sụp lở nắng mưa.
Tôi đọc ở đâu đây có người viết rằng thơ hay nhạc hay nếu nó dội được cái chất thơ, nốt nhạc đó vào tâm hồn ta, lưu cái thơ , dòng nhạc đó vào được tâm hồn ta, nó gợi được cái xúc động, cái bồi hồi, chao đảo vào tâm hồn ta.
Ta thường có cảm nhận một bài thơ hay, một bài thơ có hồn, một bài nhạc tuyệt vời, nhưng bảo tả nó thì khó lắm thay, mà nếu tả nó liệu nó có phản ảnh đúng ý của người sáng tạo thơ hay nhạc không?
Bài hát chuyển qua một chút tâm tình hơn kể về người mẹ, về địa danh Hà-Ðông, về quê ngoại xa lạ và những nuối tiếc cho sự mất mát tuổi thơ không trọn vẹn.
quê
ngoại với tôi tới giờ vẫn còn là niềm bí mật
như những sọi tơ giăng khắp bầu trời
tôi từng với mà chưa lần nắm được
Cái tha thiết mang chút than tiếc cho một người đàn bà theo chồng rời bỏ quê ngoại đi miết nên suốt cuộc đời đã mất cái cội nguồn quê ngoại nó mới gần gũi làm sao. Lớn lên và sống tại miền Nam, tôi chưa được biết quê ngoại, những người trong họ: bác cậu cô dì , tôi không được biết một ai vì họ hầu hết ở lại miền Bắc cả...
thấy rõ
mẹ về,
thấy rõ mẹ cười quết trầu đỏ
đôi làn môi cắn chỉ
bà vẫn buồn như thuở bố đi luôn
Làn môi cắn chỉ đặc biệt của những người đàn bà ăn trầu là một kỳ lạ thích thú mà tôi vẫn dán mắt quan sát những tỉ mỉ têm trầu, bỏ trầu vào miệng, nhai trầu ở những người đàn bà lân cận và ngay cả bà nội tôi ngày tôi còn be ùchút xíu.
Với giọng hát trầm buồn , Anh Khoa, trong CD "K. khúc của Le^ 2", đã diễn tả được những buồn bã, tiếc nuối, những tha thiết của lời ca, tiếng nhạc, nhưng với tôi, bài hát này còn làm người nghe rung cảm, hơn qua giọng hát truyền cảm của chính tác giả bản nhạc: nhạc sĩ Lê VănThành.
Em đâu biết tôi có những giấc mơ...
Trịnh Nguyễn Ðàm Giang
Xin mời
quí bạn nghe bài hát "Cõi Mẹ Về"
(.mp3). Bài nhạc "Cõi Mẹ Về" (.jpg).
Lời: Du Tử Lê
Nhạc :Lê Văn Thành
Tiếng hát :Lê Văn Thành
Nhạc đệm: Anh Lê Ðại Quang (keyboard)
